افزایش عملکرد کلزا با رعایت چند نکته مهم (جدید 1400)

افزایش عملکرد کلزا و یا به عبارتی افزایش تناژ کلزا لازمه‌اش شناخت کافی از گیاه و مراحل رشد آن و اجرای مدیریت‌های زراعی بهینه از زمان کاشت تا برداشت می‌باشد. بنابراین برای افزایش تولید در کلزا باید تمام مواردی که می‌توانند باعث بهینه شدن شرایط رشد گیاه شوند را کنترل و مدیریت کرد.

با یکی دیگر از مقالات آموزشی همراه شما عزیزان هستیم. در این مقاله قرار است در رابطه با عملکرد کلزا و تمام عوامل تاثیرگذار در تولید این گیاه صحبت کنیم. پس تا آخر این مقاله همراه ما باشید. قول می‌دهیم مطالب جدیدی به دانسته‌هایتان اضافه خواهد شد

عملکرد کلزا در هر هکتار

براساس آمار وزارت جهاد کشاورزی در سال زراعی 98-97 استان‌های سمنان، قم، البرز، اردبیل، خوزستان و اصفهان به ترتیب بیشترین عملکرد کلزا را در هکتار به خود اختصاص داده بودند. در این سال زراعی میانگین عملکرد کلزا در ایران (کل کشور) 1916 کیلوگرم در هکتار محاسبه شده است. در جدول زیر میانگین عملکرد کلزا در هکتار را برای سال زراعی 98-97 به تفکیک هر استان گزارش شده است.

عملکرد کلزا در ایران
مقایسه عملکرد کلزا در استان‌های مختلف ایران – برای مشاهده تصویر در اندازه بزرگ روی آن کلیک کنید.

توجه شود که اعداد جدول بصورت میانگین عملکرد در هکتار گزارش شده و ممکن است در شهرهایی از استان‌ها عملکرد بالاتر بوده باشد و در شهر دیگر پایین، میانگین عملکرد شهرها برای کل استان محاسبه شده است.

مقایسه عملکرد کلزا در ایران با میانگین جهانی
مقایسه عملکرد کلزا در ایران با میانگین جهانی

براساس گزارش سازمان فائو میانگین عملکرد کلزا در ایران در سال‌های اخیر به میانگین جهانی نزدیک شده اما همچنان نسبت به کشورهای همسایه مانند ترکیه عملکرد پایینی دارد.

باتوجه به اینکه کشور ترکیه اقلیم مشابهی با ایران دارد، این آمار و ارقام نشان می‌دهد که با رعایت اصول کشت و مدیریت‌های صحیح کوددهی می‌توان شاهد افزایش عملکرد کلزا در ایران نیز بود.

عوامل تاثیرگذار در عملکرد کلزا

به طورکلی عملکرد کلزا توسط چهار پارامتر تعیین می‌شود.

  • تعداد بوته در واحد سطح
  • تعداد غلاف در بوته
  • تعداد دانه در غلاف
  • وزن دانه

هرعاملی که روی چهار مورد ذکر شده موثر باشد، می‌تواند عملکرد را کاهش یا افزایش دهد.

عوامل اقلیمی، وقوع تنش‌های محیطی مثل گرما یا سرما و کم آبی، نوع رقم، مدیریت‌های زراعی مثل روش آبیاری، نحوه کاشت، کوددهی بهینه، مبارزه با آفات، بیماری‌ها و علف‌های هرز می‌توانند روی عملکرد کلزا تاثیرگذار باشد.

راه‌های افزایش عملکرد کلزا

برای افزایش تناژ و عملکرد کلزا باید از زمان کاشت تا مراحل انتهایی رشد همه عوامل موثر بر عملکرد را که در ادامه ذکر می‌کنیم بصورت بهینه شناسایی و مدیریت کرد.

انتخاب بذر مناسب کلزا برای کشت

زمانی که قصد دارید اقدام به کشت کلزا کنید، مهم‌ترین چیزی که قبل از اینکار باید انجام دهید، تحقیق و پرسجو در مورد بهترین و سازگارترین رقم به منطقه شماست.

بذر مناسب کلزا برای کشت
بذر مناسب کلزا برای کشت

برای اینکار بذرهایی را انتخاب کنید که ویژگی‌های زیر را داشته باشد:

1- بذرها قوه نامیه بالایی داشته باشند :  بذرهایی که قدرت جوانه‌زنی بالایی دارند، اصطلاحا گفته می‌شوند قوه نامه آنها بالاست. به عنوان مثال اگر از 100 عدد بذر 10 تای آنها مرده باشد، قوه نامیه توده بذر 90 درصد است. هرچقدر این عدد بالاتر باشد مناسب کشت و کار شما خواهد بود.

2- بذرها از لحاظ ژنتیکی و فیزیکی خالص باشند، به این معنا که بذرها عاری از وجود هرگونه بذر ارقام دیگر و یا علف‌های هرز باشند.

3- بذرها عاری از هرگونه آلودگی به آفات و بیماری‌ها باشند.

4- برای کشت از بذرهای درشت و با وزن هزار دانه بالا استفاده کنید.

5- بذرهای سازگار به منطقه خود را انتخاب کنید. اگر رقمی در استان یا شهر دیگر عملکرد بالایی دارد لزوما در منطقه شما هم اینطور نخواهد بود.

بهترین راهکار برای انتخاب بذر مناسب کلزا جهت کشت این است که از کارشناسان جهاد کشاورزی منطقه خود مشورت و راهنمایی دریافت کنید.

تاریخ مناسب کشت کلزا

انتخاب تاریخ مناسب کشت در کلزا بسیار حائز اهمیت است. کشت در تاریخ‌های نامناسب باعث مشکلاتی در مزرعه می‌شوند. باید زمانی اقدام به کشت کلزا کنید که گیاهچه‌ها فرصت رشد کافی داشته و با رزت قوی (6 تا 8 برگ کامل) وارد دوره زمستان گذران شوند. اگر گیاهچه‌ها رشد کافی داشته باشند دربرابر سرمای زمستان مقاومت خوبی از خود نشان خواهند داد.

تاریخ کشت کلزا
تاریخ کشت کلزا

تاخیر در زمان کشت باعث می‌شود گیاهچه‌ها و ریشه در اثر افت دما رشد و توسعه کافی نداشته باشند، در این شرایط استقرار مناسبی صورت نمی‌گیرد. این گیاهچه‌ها در برابر سرمای زمستان حساسیت بالایی خواهند داشت و احتمال سرمازدگی افزایش خواهد یافت.

استقرار و روزت مناسب کلزا با رعایت تاریخ کاشت
استقرار و روزت مناسب کلزا با رعایت تاریخ کاشت

مواردی که در کشت‌های دیرهنگام مشاهده می‌شود بصورت زیر است :

  • کاهش یکنواختی در سبزشدگی مزرعه
  • کاهش وزن و یا تعداد دانه در غلاف در اثر گرماهای زودرس

باید بدانید که کشت زودهنگام نیز مشکلاتی به همراه دارد. به عنوان مثال در کشت‌های زودهنگام گیاهچه‌ها تحریک به رشد رویشی زیاد می‌شوند و احتمال سرمازدگی بالا خواهد رفت.

در مناطق سرد، کلزا از اواخر شهریور و در مناطق گرم در نیمه آبان و همراه با شروع بارندگی‌های پائیزه کشت می‌شود.

رعایت تراکم کشت در کلزا

تراکم کشت از عوامل مهم و موثر در افزایش عملکرد کلزا محسوب می‌شود.

در تراکم‌های کمتر بوته‌ها در برابر آفات و بیماری‌ها و رقابت علف‌های هرز ضعیف خواهند شد. همچنین ضخامت ساقه زیاده شده و در زمان برداشت کمباین مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد.

کاشت متراکم نیز برای کلزا مناسب نیست. با افزایش تراکم احتمال خوابیدگی بوته، حساسیت به سرما و تشدید بروز بیماری‌ها افزایش خواهد یافت.

بعضی از افراد برای تراکم کشت وزن خاصی از بذر را بصورت عمومی و برای همه شرایط توصیه می‌کنند، به عنوان مثال از ما سوال می‌شود که چند کیلوگرم بذر کلزا در هکتار باید کشت کنیم؟

اما باید در نظر گرفت که این روش نادرستی است. چرا؟

بذرها از لحاظ ریز یا درشت بودن، قدرت جوانه‌زنی، درصد خلوص متفاوت هستند. به عنوان مثال اگر 5 کیلوگرم کلزا توصیه کنیم این مقدار درصورتی که بذرها ریز باشند تراکم زیاد خواهد بود یا اگر بذرها قدرت جوانه زنی کمتری داشته باشند تعداد بوته نهایی سبز شده کمتر خواهد بود. بنابراین نمی‌توانیم وزن یکسانی را برای همه بذور در نظر بگیریم.

توصیه می‌شود به‌جای عبارت میزان بذر از عبارت تراکم بوته استفاده کنید. تراکم مناسب کلزا حدود 60 تا 70 بوته در مترمربع است البته در ارقام جدید هیبرید تراکم کمتر و حدود 30 تا 60 بوته در مترمربع در نظر گرفته می‌شود.

با این حساب و با در دست داشتن تراکم بوته، خلوص بذر، قوه نامیه و وزن هزار دانه، میزان بذر مصرفی کلزا در هکتار از طریق فرمول زیر قابل محاسبه خواهد بود.

میزان بذر مصرفی برای کشت کلزا
فرمول محاسبه میزان بذر مصرفی برای کشت کلزا

براساس فرمول اگر بذری درصد خلوص و قدرت جوانه زنی پایینی داشته باشد میزان بذر مصرفی در هکتار افزایش خواهد یافت. یا اگر وزن هزار دانه آن زیاد باشد باز میزان مصرف بذر بالا می‌رود. برعکس این حالت نیز صادق است.

عمق مناسب کاشت کلزا

عمق کاشت در کلزا یکی از مهم‌ترین عوامل موثر در سطح سبز مزرعه است. از آنجایی که بذور کلزا ریزهستند ذخایر انرژی در آنها کمتر است. در صورتی که بذرها عمیق کشت شوند انرژی لازم برای رسیدن به سطح خاک را نخواهند داشت وغیریکنواختی در سبز شدگی مزرعه پیش می‌آید. بنابراین در زمان کاشت باید توجه زیادی به این مساله داشت.

عمق مناسب کشت کلزا
عمق مناسب کشت کلزا

از طرفی اگر بذرها سطحی کشت شوند احتمال سرمازدگی و یا از دست رفتن رطوبت بذر در اثر گرما افزایش خواهد یافت.

براساس تحقیقات عمق مناسب کشت کلزا بسته به نوع خاک 1 تا 3 سانتی‌متر توصیه شده است. اما در عمق‌های 2.5 سانتی‌متر عملکرد مطلوبی حاصل می‌شود.

باید توجه داشته باشید که سطح سبز و یکنواختی در سبز شدگی مزرعه کلزا تنها و صرفا با افزایش یا کاهش میزان بذر مصرفی حاصل نمی‌شود. هرچند این عامل هم موثر است اما عوامل دیگر نیز هستند که باید به آنها توجه کرد.

اگر رقم مناسبی انتخاب نشود، آبیاری به موقع صورت نگیرد، تاریخ، تراکم و عمق کشت رعایت نشود، خاک از لحاظ عناصر غذایی فقیر باشد جوانه زنی بذور و سبز شدن آنها با مشکل مواجه شده و تراکم مطلوبی از بوته را در سطح مزرعه نخواهیم داشت. همه این‌ها باعث کاهش عملکرد کلزا می‌شوند. بنابرایم کشت صحیح و اصولی تاثیر زیادی در افزایش تناژ کلزا دارد.

آبیاری در مراحل حساس رشد

تنش رطوبتی یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش عملکرد در مزارع کلزا است. آبیاری بیش از حد نیز به همان اندازه می‌توان تاثیر منفی روی تولید کلزا داشته باشد.

باید آبیاری‌ها به موقع انجام شود و در مراحل حساس گیاه رطوبت کافی در خاک تامین شود.

معمولا بعد از کشت یک مرتبه آبیاری صورت می‌گیرد، باید دقت کرد که اگر کشت در خاک خشک صورت گرفته (خشکه کاری)، آبیاری اول باید سبک انجام شود چرا که بذرها ریز هستند و با آبیاری سنگین احتمال شستشو و جابجایی آنها در خاک بالا می‌رود.

در مراحل بعد نیز نیز باید آبیاری‌ها بطور منظم انجام شوند. کلزا در مراحل گلدهی و تشکیل غلاف به تنش خشکی بسیار حساس است، رطوبت پایین خاک در این مراحل باعث کاهش عملکرد می‌شود.

برنامه کوددهی کلزا در مراحل مختلف رشد

برای افزایش عملکرد کلزا باید در کنار مدیریت کشت، آبیاری، مبارزه با آفات، بیماری‌‌ها و علف‌های هرز، توجه ویژه‌ای به تغذیه و کوددهی کلزا داشت.

کوددهی کلزا در مراحل مختلف رشد
کوددهی کلزا در مراحل مختلف رشد

قبل از هرچیزی باید بدانید صرفا با مصرف یک نوع کود نمی‌توان به تولید بالا دست یافت. چراکه همه گیاهان برای رشد و تولید مطلوب به تامین حدود 16 نوع عنصر غذایی نیاز دارند.

4 اصل مهم در کوددهی شامل ” انتخاب کود مناسب، زمان صحیح مصرف، مقدار کود و روش مصرف ” می‌باشند که باید توجه ویژه‌ای به این مساله داشت. مدیریت این چهار اصل تنها با اجرای برنامه کوددهی در مزارع کلزا عملی خواهد شد.

یعنی باید در ابتدا مراحل رشد کلزا را بشناسیم، نیازهای غذایی هر مرحله را شناسایی کنیم و متناسب با آن کود مناسب را مصرف کنیم.

کوددهی کلزا در زمان کاشت

تقویت بذرو کلزا با کودهای بذر مال : بذور کلزا ریز بوده و ذخیره غذایی کمتری دارند، اگر قبل از کاشت این بذرها را با کودهای مناسب تیماری کنیم تاثیر زیادی در جوانه‌زنی و سبزشدن آنها خواهد داشت. برای اینکار می‌توان از کودهای مخصوص بذر حاوی عناصر روی و فسفر استفاده کرد.

این کودها باعث افزایش سرعت جوانه زنی، افزایش یکنواختی در سبزشدگی مزرعه و بهبود استقرار اولیه گیاهچه‌های کلزا می‌شوند. همه این موارد تاثیر زیادی در افزایش عملکرد کلزا خواهند داشت.

مصرف کودهای پایه در زمان کاشت: کودهای پایه عناصر غذایی مورد نیاز برای رشد اولیه گیاهچه‌های کلزا را تامین ‌کنند. بعضی از آنها مثل کودهای فسفره برای مراحل بعدی رشد نیز مورد مصرف قرار می‌گیرند.

کودهای پایه در زمان کاشت وارد خاک می‌شوند. باید توجه داشت که بذور کلزا حساسیت زیادی به تماس با کود دارند. تماس آنها با کود باعث ایجاد مسمومیت و کاهش جوانه‌زنی می‌شود. بنابراین باید کود را با فاصله مناسبی از بذر در خاک قرار دهید. بهترین گزینه برای اینکار مصرف کود بصورت نواری است.

کوددهی قبل از کاشت کلزا
در پلات سمت راست قبل از کاشت کلزا نیتروژن و اوره استفاده شده ولی در طرح سمت چپ این کودها مصرف نشده‌اند.

چند نکته مهم در رابطه با کودهای پایه

  • کوددهی در همه مراحل رشد باید براساس آزمایش خاک صورت گیرد.
  • احتمال مسمومیت بذور با مصرف کودهای اوره بالا می‌رود. این کودها پتانسیل رهاسازی آمونیاک زیادی دارند که مانع جوانه زنی می‌شود. بنابراین در زمان کاشت تاحد ممکن از مصرف کودهای اوره خودداری کنید.
  • مصرف زیاد کودهای نیتروژنه در زمان کاشت باعث تحریک گیاه به رشد زیاد شده و احتمال سرمازدگی را افزایش می‌دهد.
  • احتمال شستشو و از دسترس خارج شدن کود اوره بالاست.
  • برای تامین نیتروژن و گوگرد می‌توان از کودهای سولفات آمونیوم به عنوان جایگزین اوره استفاده کرد.
  • برای تامین فسفر مورد نیاز می‌توان از کودهای دی یا مونوآمونیوم فسفات بصورت نواری در زمان کاشت استفاده کرد.
  • کلزا گیاهی دانه روغنی است و گوگرد نقش مهمی در متابولیسم چربی‌ها دارد. بنابراین مصرف کودهای گوگردی در مزارع کلزا توصیه می‌شود.
  • اهمیت گوگرد در کشاورزی برکسی پوشیده نیست، در کلزا نیز مصرف این کودها بسیار حائز اهمیت است. اما باید فرم مناسبی از گوگرد را مصرف کرد.
  • مصرف گوگردهای خالص عنصری برای در دسترس قرار گرفتن و جذب توسط ریشه گیاه نیاز به زمان زیادی دارند و باید در کنار آنها از کودهای باکتریایی اکسید کننده گوگرد استفاده کرد. در غیراین صورت سودمندی برای کشت شما نخواهند داشت.
  • استفاده از گوگرد عنصری به همراه باکتری‌های اکسید کننده آن قبل کشت و یا سولفات آمونیوم می‌تواند نیاز کلزا به گوگرد را برطرف کند.
  • برای تامین نیتروژن در مراحل اولیه رشد می‌توان در مناطق با بارش مناسب از 100 کیلوگرم و در مناطق کم بارش 50 کیلوگرم سولفات آمونیوم استفاده کرد. این کود علاوه بر نیتروژن نیاز کلزا به گوگرد را نیز تامین می‌کند.

کوددهی کلزا در مراحل رشد

برای افزایش مقاومت گیاهچه‌ها به سرمای زمستانه می‌توان از کودهای سیلیکات پتاسیم بصورت محلول‌پاشی برگی در مرحله روزته استفاده کرد.

کودهای نیتروژنه را می‌توان در 3 قسمت مصرف کرد. یک سوم در زمان کاشت و دو سوم بقیه را می‌توان بصورت مساوی در 2 مرحله اوایل ساقه روی و قبل از گلدهی استفاده کرد.

در مرحله ساقه روی مصرف کودهای نیتروژنه و گوگرد از منبع سولفات آمونیوم و ریزمغذی‌ها توصیه می‌شود.

محلول‌پاشی کودهای ریزمغذی حاوی بور و کودهای روی در زمان گلدهی تاثیر زیادی در افزایش تعداد غلاف و تعداد دانه داخل غلاف‌ها دارد.

مصرف کودهای پتاسیم در مراحل بعد از تشکیل غلاف باعث افزایش انتقال مواد به سمت دانه و افزایش درشتی دانه می‌شود.

توجه: کوددهی زمانی باعث افزایش عملکرد و تناژ کلزا می‌شود که سایر عوامل بصورت بهینه مدیریت شوند. از اصول کشت گرفته تا آبیاری و مدیریت علف‌های هرز و آفات و بیماری‌ها و اقلیم حاکم بر منطقه

5/5 - (1 امتیاز)
برنامه کودی باغات و مزارع

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا