اهمیت کودهای نیتروژنه در سیب زمینی

مدیریت کودهای نیتروژن در سیب زمینی

رشد مطلوب سیب زمینی به عوامل مدیریتی از جمله تامین کافی مواد غذایی بستگی دارد. سیب زمینی دارای سیستم ریشه‌ای کم عمق و تقاضای نسبتا بالایی برای بسیاری از مواد غذایی دارد. نیتروژن جزو مهم‌ترین و پرمصرف‌ترین عناصر غذایی در تولید سیب‌زمینی که مدیریت صحیح آن بر عملکرد غده، اندازه غده، وزن مخصوص و کیفیت غده‌های سیب زمینی تاثیر می‌گذارد.

برنامه مدیریت کوددهی نیتروژن باید براساس توصیه‌های آزمایش خاک، آزمایش بافت گیاهی، زمان برداشت محصول، پتانسیل عملکرد و محصول کشت شده در سال قبل تنظیم شود.

نقش نیتروژن در تولید سیب زمینی

نیتروژن (N) یکی از مهم‌ترین عناصر درشت مغذی برای رشد و تولید زیست توده در سیب زمینی به‌شمار می‌رود. این عنصر نقش مهم در ساختار کلروفیل (سبزینگی) برگ دارد. نیتروژن سهم زیادی در افزایش درشتی غده‌ها دارد اما باید توجه داشت که غده‌های بیش‌ازحد بزرگ برای مصارف خوراکی و تولید بذر مناسب نیستند. از طرفی مصرف بی‌رویه کودهای نیتروژنه تاثیر منفی روی کیفیت سیب زمینی مثل تجمع نیترات را به همراه دارند.

نیتروژن در بین تمام عناصر غذایی بیشترین تاثیر را در شکل‌گیری عملکرد سیب زمینی دارد. عملکرد سیب زمینی از سه جزء تشکیل شده است.

  • تعداد ساقه در مترمربع
  • تعداد غده درهر ساقه
  • وزن متوسط غده

نیتروژن بیشترین تاثیر را بر میانگین وزن غده‌ها دارد. نیاز به نیتروژن در 4 تا 5 هفته اول رشد نسبتا کم است و حتی نیتروژن زیاد باعث تاخیر و کاهش غده‌زایی می‌شود. درطول این دوره رشد نیتروژن به رشد ساقه‌ها کمک می‌کند.

نقش نیتروژن در عملکرد سیب زمینی
نقش نیتروژن در عملکرد سیب زمینی

نیتروژن تاثیر تعیین کننده بر تعداد برگ‌های در حال ظهور و سرعت توسعه برگ و افزایش رشد تاج پوشش گیاهی دارد. بنابراین این عنصر تاثیر مثبت بر افزایش کارایی جذب نور توسط برگ‌ها، فتوسنتز و توزیع ماده خشک به سمت غده‌ها، حجیم شدن غده و شکل‌گیری عملکرد غده دارد.

کمبود نیتروژن در سیب زمینی

کمبود نیتروژن در سیب زمینی یکی از رایج‌ترین کمبودهای عناصر غذایی است. نیتروژن داخل گیاه بسیار متحرک است بنابراین علائم کمبود ابتدا از برگ‌های پیر و بالغ شروع می‌شود. در ابتدا کل گیاه به رنگ سبز روشن در می‌آید. برگ‌های جوان سبز باقی مانده درحالی‌که برگ‌های مسن زرد می‌شوند. رشد گیاه کند و در شرایط کمبود شدید رشد متوقف می‌شود. توجه شود که تشخیص کمبود عناصر غذایی از روی علائم ظاهری دقیق نبوده و باتوجه به علائم مشابه بعضی از عناصر غذایی این روش چندان کارآمد نیست. بهترین روش تشخیص کمبودها، سنجش غلظت عناصر غذایی داخل خاک و بافت گیاهی است.

کمبود نیتروژن در مزرعه سیب زمینی

گیاهان دارای کمبود نیتروژن در تصویر سمت راست کلروز، رشد کم و کندی در بسته شدن ردیف‌های کشت را نشان می‌دهند.

علائم کمبود نیتروژن در سیب زمینی

کلروز و برگ‌های کوچک سیب زمینی ناشی از کمبود نیتروژن در تصویر سمت راست

میزان جذب نیتروژن توسط برگ‌ و غده‌های سیب زمینی

میزان برداشت مواد غذایی از خاک ارتباط نزدیکی با عملکرد سیب زمینی دارد. یعنی عملکرد بالا نیاز بالایی به نیتروژن دارد. با دوبرابر شدن عملکرد، میزان برداشت نیتروژن از خاک نیز دو برابر می‌شود. بخشی از مواد غذایی در برگ و ساقه و بخشی از آن به سمت غده‌ها حرکت می‌کند. در جدول پایین میزان برداشت نیتروژن از خاک براساس عملکردهای مختلف غده درج شده است.

عملکرد غده (تن در هکتار)میزان جذب N (کیلوگرم در هکتار)
2596
37143
50192
62240
75282
میزان برداشت نیتروژن توسط برگ و ساقه101

در زمان برداشت حدود 60 تا 65 درصد از کل نیتروژن گیاه در غده‌ها متمرکز می‌شود درحالی که حدود 30 درصد آن در ساقه و برگ باقی می‌ماند.

باید توجه کرد که مصرف زیاد نیترژن قبل از شروع تشکیل غده می‌تواند زمان حجیم شدن غده‌ها را 2 تا 3 هفته به تاخیر اندازد و عملکرد غده را یک تا یک و نیم تن در هکتار کاهش دهد. همچنین نیتروژن بیش‌ازحد در اوایل فصل می‌تواند باعث حساسیت سیب زمینی به قلب حفره‌ای و پوسیدگی قهوه‌ای شود. همچنین استفاده زیاد از نیتروژن در اواخر فصل معمولا باعث کاهش وزن مخصوص غده و ضعیف شدن پوست سیب زمینی می‌شود.

حدود 60 درصد از نیتروژن مورد نیاز فصل تا 75 روز پس از کاشت جذب می‌شود. بنابراین باید نیتروژن کافی در اوایل فصل فراهم باشد تا تولید برگ و شکل‌گیری تاج پوشش بخوبی صورت گیرد.  تحقیقات نشان می‌دهند که حدود 130 تا 180 کیلوگرم نیتروژن خالص تا زمان شروع بسته شدن ردیف‌ها توسط پوشش برگی سیب زمینی مورد نیاز است.

منابع تامین نیتروژن سیب زمینی

گیاهان می‌توانند نیتروژن را از منابع مختلف تامین کنند.

  • نیتروژن معدنی خاک که در دو فرم نیترات و آمونیوم قابل جذب است.
  • نیتروژن موجود در مواد آلی (باید فرایند معدنی شدن طی شود) از جمله بقایای گیاهی و فضولات حیوانی
  • کوددهی از منابع مختلف شیمیایی و زیستی

توصیه کودی نیتروژن در سیب زمینی

یکی از رایج‌ترین سوالاتی که از ما پرسیده می‌شود این است که برای سیب زمینی چندکیلوگرم اوره در هکتار مصرف کنیم؟ یا کود نیتروژنه چقدر باید استفاده کنیم؟

دوستان عزیز این یک سوال بسیار کلی است. چرا؟

چون میزان مصرف اوره یا هر نوع منبع کودی بسته به نوع رقم، تاریخ برداشت، پتانسیل عملکرد سیب زمینی، مقدار ماده آلی خاک، نوع محصول کشت شده قبلی و کیفیت آب آبیاری متفاوت است. بنابراین برای همه مناطق، همه ارقام و همه شرایط نمی‌توان نسخه عمومی توصیه کرد.

میزان مصرف اوره در سیب زمینی

ارقام مختلف سیب‌زمینی و تفاوت در تاریخ برداشت، تاثیر قابل توجهی برعملکرد خواهد گذاشت. همانطورکه در بالا گفتیم، عملکردهای مختلف نیازی کودی مختلفی دارند. ارقام زودرس به‌دلیل برداشت زودتر و عملکرد کمتر معمولا نیازی نیتروژنی کمتری نسبت به ارقام دیررس دارند.

یکی دیگر از فاکتورهایی که می‌تواند روی توصیه کودی نیتروژنه در سیب زمینی دخیل باشد، میزان ماده آلی خاک است. خاک‌ با محتوای مواد آلی بالا، پتانسیل آزادسازی نیتروژن بالایی دارد، بنابراین نرخ مصرف کودهای نیتروژنه در چنین خاک‌هایی به‌مراتب پایین‌تر از خاک‌های با ماده آلی کم خواهد بود.

نوع محصول کشت شده در سال قبل نیز روی مقدار مصرف کودهای نیتروژنه تاثیر می‌گذارد. به‌عنوان کشت گیاهان لگوم در تناوب زراعی می‌تواند نیتروژن قابل توجهی را برای محصولات بعدی ازجمله سیب زمینی تامین کند.

نرخ‌های توصیه شده برای سیب زمینی باید براساس نیاز کل نیتروژن تنظیم شده برای پتانسیل عملکرد و آزمایش خاک در عمق 0  تا 30 سانتی‌متری خاک و محصول کشت شده در سال قبل باشد.

متداول‌ترین رویکرد، آزمایش نیتروژن معدنی خاک است. برای اینکار درصد نیترات و آمونیوم خاک قبل از کاشت اندازه‌گیری می‌شود. در آزمایش‌های مبتنی برگیاه غلظت نیتروژن به فرم نیترات در دمبرگ گیاه تعیین می‌شود. علاوه‌بر اینها، می‌توان از علائم بصری برای تشخیص کمبود نیتروژن در سیب زمینی استفاده کرد. معمولا مقدار نیتروژن خالص مصرفی در سیب زمینی بین 100 تا 300 کیلوگرم در هکتار متغیر است.

در جدول پایین مقدار نیتروژن مصرفی براساس پتانسیل عملکرد و غلظت نیتروژن خاک برای رقم Russet burbank سیب زمینی درج شده است.

توصیه کودی نیتروژن در سیب زمینی

توجه شود که نباید تمام نیتروژن مورد نیاز بصورت یکجا مصرف شود. بلکه کودهای نیتروژنه را باید بصورت تقسیطی در چند مرحله استفاده کرد. استفاده تقسیطی نیتروژن مزایایی به شرح زیر دارد:

  • کاهش پتانسیل خطر آبشویی نیتروژن بویژه در خاک‌های شنی
  • مدیریت صحیح روی تامین نیاز گیاه در مراحل مختلف (موقعی کود مصرف می‌شود که گیاه آن را با کارایی بالا جذب کند).

زمان مصرف نیتروژن در سیب زمینی

یکی دیگر از سوالات رایجی که در این زمینه مطرح می‌شود، زمان مصرف کود اوره در سیب زمینی است.

برای افزایش کارایی مصرف نیتروژن باید زمان مصرف و برنامه کوددهی مطابق با زمان تقاضای محصول باشد. نیتروژن مصرفی در اوایل فصل که هنوز گیاه استقرار نیافته نیز مستعد تلفات و آبشویی بوسیله آب باران و آبیاری است. اوج تقاضای نیتروژن در سیب زمینی بین 20 تا 60 روز پس از سبز شدن اتفاق می‌افتد. جذب نیتروژن در مرحله حجیم شدن غده‌ها بیشترین مقدار را دارد. تولید بهینه سیب‌زمینی به تامین نیتروژن کافی در این دوره بستگی دارد.

برای رشد اولیه گیاهچه‌ها باید مقداری از نیتروژن مورد نیاز فصل را قبل از کاشت مصرف کرد. مابقی نیتروژن را بصورت تقسیطی کمی قبل (10 روز) از دوره جذب بهینه بصورت کودآبیاری یا سرک مصرف کنید. در زمان کشت نباید بیشتر از 50 کیلوگرم نیتروژن مصرف شود. البته برای ارقام زود رس می‌توان تا 60 کیلوگرم نیتروژن خالص قبل یا موقع کشت مصرف کرد. ارقام زودرس به کاربرد نیتروژن زیاد قبل کشت واکنش بهتری می‌دهند اما مقدار کل نیتروژن مورد نیاز این ارقام به دلیل دوره رشد کوتاه آنها و پتانسیل عملکرد پایین، کمتر است.

کودهای نیتروژنه پتانسیل شستشوی بالایی دارند. برای حل این مشکل باید کود را در چند مرحله بصورت تقسیطی مصرف کرد. 50 تا 75 درصد نیتروژن مورد نیاز گیاه باید بصورت سرک یا کودآبیاری در چند مرحله در طول فصل رشد مصرف شود. 25 درصد را هم می‌توان در زمان کاشت مصرف کرد. مدیریت تقسیم نیتروژن باعث افزایش قابل توجه کارایی مصرف نیتروژن و کاهش پتانسیل آبشویی نیترات می‌شود. درعین حال عملکرد و کیفیت سیب زمینی افزایش می‌یابد.

مصرف سرک در خاک‌های شنی و با ظرفیت نگهداری آب پایین اهمیت زیادی دارد. این کار باعث کاهش شستشو می‌شود.

در جدول پایین درصدی از نیتروژن کل پیش‌بینی شده که باید قبل از کاشت مصرف شود، درج شده است.

نوع بافت خاکدرصد نیتروژن مصرفی پیش‌کاشت
شنی10 تا 20 درصد
لوم شنی20 تا 40 درصد
لوم سیلت25 تا 50 درصد

به عنوان مثال اگر نیتروژن کل مورد نیاز در خاک شنی 300 کیلوگرم درهکتار باشد، براساس جدول بالا 30 تا 60 کیلوگرم آن باید قبل کشت مصرف شود.

استفاده از نیتروژن در طول فصل برای حفظ غلظت بهینه این عنصر در گیاه ضروری است. کودهای نیتروژنه را می‌توان بصورت سرک، کودآبیاری و در مواردی بصورت محلول پاشی برگی مصرف کرد. بصورت عمومی برای حفظ نیتروژن گیاه در محدوده بهینه، مصرف 20 تا 40 کیلوگرم نیتروژن خالص هر 10 تا 14 روز کفایت می‌کند.

کودهای نیتروژنه در تولید سیب زمینی

هرمنبع کودی بسته به نحوه مدیریت آن و مرحله رشد مزایا و معایبی دارد.

کودهای نیتراته پتانسیل آبشویی بالایی دارند. بنابراین از مصرف کودهای حاوی نیترات مانند نیترات آمونیوم در زمان کاشت یا قبل از کاشت خودداری کنید.

برای کوددهی قبل کشت می‌توان از سولفات آمونیوم، دی‌آمونیوم‌ فسفات و مونوآمونیوم فسفات استفاده کرد. در طول فصل رشد نیز می‌توان از کودهای اوره و نیترات آمونیوم و یا سولفات آمونیوم استفاده کرد.

نام تجاری کوددرصد عناصرعنصر همراه
اوره46 درصد نیتروژن
سولفات آمونیوم21 درصد نیتروژن 24 درصد گوگردگوگرد
نیترات آمونیوم34 درصد نیتروژن
دی آمونیوم فسفات18 درصد نیتروژن 46 درصد فسفرفسفر
مونوآمونیوم فسفات11 درصد نیتروژن 48 درصد فسفرفسفر

در زمان مصرف کود اوره در سیب زمینی بصورت پخش سطحی، بلافاصله باید آبیاری صورت گیرد تا از تلفات نیتروژن جلوگیری شود.

سولفات آمونیوم علاوه‌بر نیتروژن، بخشی از نیاز گیاه به گوگرد را نیز تامین می‌کند. اما هزینه این کود نسبت به کود اوره بالاتر است.

یکی از راهکارهای کاهش تلفات نیتروژن استفاده از کودهای نیتروژنه آهسته رهش مانند اوره با پوشش پلیمری است. این منبع کودی را می‌توان بدون ترس از تلفات نیترات در اوایل فصل استفاده کرد. استفاده از این کودها بطور موثری مانع هدررفت و آبشویی نیتروژن شده و باعث کاهش دفعات کوددهی می‌شود، از طرفی نیتروژن را براساس الگوی نیاز گیاه تامین می‌کند. معایب اصلی این کودها تاخیر در رهاسازی عنصر در دماهای پایین خاک است و ازطرفی هزینه بالاتری نسبت به سایر کودها دارند.  

منابع

این آموزش چقدر براتون مفید بود؟

از 1 تا 5 امتیاز دهید.

میانگین امتیاز 3.2 / 5. تعداد رأی: 5

اولین نفری باشید که امتیاز می‌دهید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.