نقش فسفر در گیاهان و علائم کمبود آن

کمبود فسفر در گیاهان

فسفر بعد از نیتروژن دومین عنصر غذایی پرمصرف برای گیاهان محسوب می‌شود که نقش مهمی در رشد و نمو آنها دارد. در این بخش به علائم کمبود فسفر و نفش آن در گیاهان پرداخته می‌شود.

فسفر کارکردهای زیادی در متابولیسم گیاهی دارد، این عنصر غذایی بخش تشکیل دهنده بسیاری از ترکیبات گیاهی است و برکل متابولیسم گیاه تاثیر می‌گذارد. دسترسی ریشه گیاهان به فسفر در خاک، بطور معنی‌داری به pH خاک بستگی دارد. یعنی pH تاثیر زیادی در جذب فسفر دارد.

تنها بخشی از فسفر خاک به فرم قابل جذب گیاه است

محتوای فسفر خاک بالاست اما همه این فسفر قابل جذب برای گیاهان نیست و بخش اعظم آن به‌فرم نامحلول و غیرقابل جذب توسط ریشه گیاهان قرار دارد و تنها درصد اندکی از آن در دسترس ریشه قرار دارد.

دردسترس بودن فسفر را می‌توان بصورت زیر طبقه‌بندی کرد:

حالت محلول (مستقیم در دسترس گیاه) مانند ارتوفسفات به شکل H2PO4 و HPO4-2

حالت ناپایدار (دردسترس بعد از معدنی شدن) مانند:

  • بخشی از فسفر که بوسیله اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن یا آلومینیوم و همچنین مواد معدنی رسی جذب شده است.
  • کلسیم، منیزیم، پتاسیم، سدیم و فسفات آمونیوم بسته به غلظت کاتیون‌ها در محلول خاک
  • فسفر آلی موجود در مواد آلی مثل کودهای حیوانی

حالت پایدار (اغلب غیرقابل جذب) مثل کلسیم، آهن و آلومینیم فسفات (غیرآلی) و فیتات (آلی)

نقش pH روی دسترسی ریشه گیاهان به فسفر

جذب و دسترسی ریشه به فسفر تا حد زیادی به pH خاک بستگی دارد. بیشترین تحرک فسفر در خاک بین pH 6 و 7 اتفاق می‌افتد. خطر تثبیت فسفر با افزایش pH خاک بیشتر می‌شود. با این حال در دسترس بودن این عنصر در خاک‌های قلیایی (pHهای بالای 7) را می‌توان از طریق افزودن برخی مواد مثل گوگرد بهبود داد.

خاک‌‌های خیلی اسیدی نیز جذب و فراهمی فسفر محدود می‌‎شود. در این خاک‌ها نیز استفاده از گچ کشاورزی می‌تواند باعث افزایش pH خاک به محدوده مطلوب شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه مقاله اهمیت تنظیم pH در خاک را مطالعه فرمایید.

تاثیر فسفر روی خاک

فسفر جزو عناصر غذایی پرمصرف برای گیاهان است که نقش مهمی در رشد و نمو آنها دارد. علاوه برنقش تغذیه‌ای برای گیاه، باعث افزایش محتوای هوموس در نتیجه رشد ریشه در خاک، بهبود ساختمان خاک و افزایش فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید در خاک می‌شود.

وضعیت حاصلخیزی خاک

آن قسمتی از فسفر که براحتی از محلول خاک جذب می‌شود، دارای اهمیت زیادی برای تغذیه فسفر گیاه است. برای محاسبه مقدار مورد نیاز کودهای فسفر و همچنین اطلاع از وضعیت فسفر خاک، لازم است که از خاک مزرعه یا باغ نمونه تهیه کرده و با ارسال به آزمایشگاه‌های معتبر از وضعیت فسفر آن مطلع شد.

آزمایش خاک یک ابزار مفید برای اطلاع از وضعیت فسفر خاک و همچنین محاسبه میزان مصرف کودهای فسفره است.  میزان مطلوب عنصر فسفر بسته به نوع کشت متفاوت است اما بطور کلی رنج مطلوب آن در خاک 15 میلی‌گرم در کیلوگرم (ppm) است. کمبود و یا بیشبود فسفر برای گیاه و محیط مطلوب نیست. فسفر بیش از حد نه‌تنها در معرض آبشویی قرار دارد بلکه می‌تواند دسترسی و جذب ریزمغذی‌ها را محدود کند.

ریشه گیاه با ترشح اسیدهای آلی فسفر را جذب می‌کنند

ریشه گیاهان عمدتا ارتوفسفات موجود در محلول خاک را جذب می‌کنند. همچنین قادر هستند با دفع برخی اسیدهای آلی، فسفر نامحلول خاک را به فرم محلول درآورده و آن را جذب کنند. بنابراین برای جذب فسفر ریشه ریشه توسعه یافته ضروری است. فسفر به عنوان یک درشت مغذی برای گیاهان بسیار حائز اهمیت است و هیچ ماده و عنصری نمی‌تواند جایگزین آن شود.

نقش فسفر در گیاهان

  • نقش مهم در سنتز چربی‌ها، پروتئین‌ها، کربوهیدارت و ویتامین‌ها در گیاهان
  • جزء مهم غشاء سلولی
  • کمک به رشد و توسعه ریشه و ساقه : استفاده از کودهای استارتر فسفره در گیاهان زراعی و کشت‌های دیگر نقش مهمی در رشد و توسعه ریشه و استقرار گیاهچه‌ها دارد.
  • تقاضای زیاد فسفر در طول گلدهی و همچنین رشد و نمو میوه و دانه
  • افزایش کیفیت محصولات
  • افزایش تعداد پنجه بارور در غلات
  • افزایش مقاومت گیاهچه‌های غلات در برابر سرمای زمستانه

کمبود فسفر در گیاهان

تشخیص کمبود فسفر در گیاهان در موارد از روی علائم ظاهری امکان پذیر است. اما برای تشخیص دقیق می‌توان از آنالیز بافت گیاهی و خاک استفاده کرد.

علائم کمبود فسفر در گیاهان
کمبود فسفر در ذرت (تصویر سمت راست) و انگور (تصویر سمت چپ)
  • کاهش رشد و توسعه گیاه و همچنین سفت شدن برگ و میوه
  • کاهش رشد ریشه و همچنین کاهش پنجه زنی در غلات
  • تاخیر در گلدهی و رسیدگی محصول
  • اختلال در متابولیسم سلولی به دلیل مختل شدن انتقال انرژی
  • برگ‌های بالغ و قدیمی ابتدا سبز تیره و سبز به رنگ ارغوانی و بنفش متمایل می‌‎شوند.
  • گیاه در برابر سرما مقاومت کمتر دارد.
(میانگین 4.1) - (7 نفر)
برنامه کوددهی باغات و مزارع
اکبر سیفی
اکبر سیفی
کارشناس شرکت خوشه پروران زیست فناور، علاقه‌مند به کارهای پژوهشی در حوزه کشاورزی، یادگیری و آموزش
نوشته‌های مشابه

در بخش انجمن کشاورزا می‌توانید سوالات خود را ارسال و با کارشناسان درباره موضوعات مختلف بحث و تبادل نظر کنید.

2 پاسخ

  1. خیلی عالی و مفید و موثر
    لطفا برای بسط دانش کشاورزی و باغبانی کشور در همه امور به آموزش و راهنمایی های مفید خود ادامه دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.